Hz. Enes (radıyallâhu anh) anlatıyor: “Resûlullah (aleyhissalâtu vesselâm) buyurdular ki: “Sizden biri dua edince “Ya Rabb! Dilersen beni affet! Ya Rabb dilersen bana rahmet et!” demesin. Bilâkis, azimle (kesin bir üslubla) istesin, zira Allah Teâla Haretleri’ni kimse icbar edemez.” [Buhârî, Daavât 21, Tevhîd 31; Müslim, Zikr 7; Muvatta, Kur’an 28; Tirmizî, Daavât 79; Ebû Dâvud, Salât 358; İbnu Mâce, Dua 8]
Bu rivâyet, yapmak istediği her şeyi Allah’ın meşietine bırakmakla emredilmiş olan mü’minin (Kehf 24) Allah’tan taleb ettiği şeyde azimli davranmasını, Allah’ın meşîetine (yani dilemesine) bırakmadan, kesin bir üslubla istemesini emretmektedir. Bazı âlimler, buradaki azmin mânasını “icabet hususunda Allah hakkında hüsn-i zan etmektir” diye te’vil etmişlerdir.
Hadisin Müslim’de gelen bir vechinde “Rağbeti büyültsün” emreder. Bu ifade şârihlerce: “Duayı tekrar etmek, ısrarla üzerinde durmak sûretiyle duada mübâlağa etsin” diye anlaşılmıştır. Mamafih, bununla “büyük çok şeylerin istenmesi” de anlaşılmıştır. Bu son mânayı te’yîd eden bir karîne aynı hadisin sonunda yer alan “Zîra Allah’a hiç bir şey büyük gelmez” ifâdesidir
Hadis, Cenab-ı Hakk’tan azimle, ısrarla istemek gerektiğini, “dilersen affet, dilersen rızık ver.” gibi Allah’ın dilemesine (meşietine) bırakmamak gerektiğini ifâde ettikten sonra bunun sebebini son cümlede belirtmektedir: “Allah Teâla Hazretleri’ni kimse icbar edemez.” Zîra “dilersen” tâbiri, mecbur edilmesi mümkün olan kimseler hakkında kullanılması münâsiptir ve nezaket ifâde eder. Cenab-ı Hakk ise bundan münezzehtir, öyle ise meşîete tâlik etmenin bir ifâdesi yoktur. [..]
İbnu Battâl der ki: “Bu hadisten, kişinin dua ederken, matlûbunu, elinden gelen bütün gayreti sarfederek taleb etmesi, isteğine icâbet edileceği husûsunda ümid içinde bulunması, fakat -Kerim olan bir Zât’tan talepde bulunması haysiyetiyle asla ümitsizliğe düşmemesi gerektiği anlaşılmaktadır.”
İbni Uyeyne de şöyle demiştir: “Kişiyi, kusurunun büyüklüğü (ümitsizliğe sevkederek) dua etmesine mâni olmamalıdır Zira, Cenab-ı Hakk, mahlûkatının en kötüsü olan İblis’in bile duasına icâbet etmiştir. Zira İblis: “İnsanların tekrar dirilecekleri güne kadar bana mühlet ver!” dedi de Allah: “Sen, kendisine mühlet verilenlerdensin” (A’raf 14-15) diyerek duasını kabul etti”.
İbrahim Canan, Kutub-i Sitte Tercüme ve Şerhi, Akçağ Yayınları:6/539-540
