Aşağıdaki nükte, Hadis kaynaklarında geçmez. Benzer anlatıların geçtiği kaynaklar: Attâr–Tezkiretü’l-Evliyâ. Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî – Mesnevî. Misâl Mevlânâ’nın Mesnevî’sinde geçen şöyle bir söz vardır: “Âşık, maşukta kendi güzelliğini görür; çünkü herkes kendi gönlünün rengini görür.” Yine Mevlânâ Hazretleri: “Kusur gören göz, gönlün pasıdır; ayna kirliyse güzel yüz de çirkin görünür.” demiştir. Yâni kâmil insanın (velînin) bir ayna gibi herkesin hâlini yansıttığı söylenir. Bu nükte, Hz. Peygamber’in şahsında “insan-ı kâmil” kavramının sembolik bir anlatımıdır. Aşağıdaki nükte Tasavvufi-ahlaki bir nüktedir:
Ebu Cehil‘in yolu bir gün Hz. Peygamber’e (s.a.v.) düşer. Allah Resulüne bakarak der ki; “Ey Muhammed, Sana baktıkça içim kararıyor. Bütün çirkinlikleri Sende seyrediyorum.” Hz. Peygamber’in (s.a.v.) cevabı kısa olur ve, “Doğrudur” der.
Biraz sonra Hz. Ebu Bekir (r.a.) gelir ve “Ya Resulallah (s.a.v.), Sen ne kadar güzelsin. Bütün âlemin güzelliğini Sende seyrediyorum” der. Hz. Peygamber (s.a.v.) ona da, “Doğrudur” der. Sahabe sorar: “Ya Resûlallah, Ebu Cehil geldi, ‘çirkinsin’ dedi, ‘doğrudur’ dedin. Ebu Bekir geldi, ‘güzelsin’ dedi, ‘doğrudur’ dedin. Bunun hikmeti nedir?” Hz. Peygamber buyurur: “Biz bir aynayız, bize bakan kendini görür.”
-Nüktenin Hissesi-
➖Tasavvufî ve ahlâkî metinlerin en dikkat çeken güzelliği, doğrudan nakledilmiş hadis ya da Ayetlere dayalı olmaları değil; bilâkis sembolik anlatımlarla bazı mânevi hâllere işaret etmeleridir.
➖“Biz bir aynayız, bize bakan kendini görür” ifadesi, aslında başkalarında gördüğümüz olumlu-olumsuz özelliklerin çoğu kez bizim iç dünyamızın yansıması olduğuna işaret eder.
➖Nüktedeki Ebu Cehil ve Hz. Ebu Bekir üzerinden yapılan karşılaştırma.. Bu, bakanın iç dünyasının, ön yargılarının ve niyetinin şahıs ve olay üzerinde nasıl tezahür edebileceğini bize hatırlatır: “Kusur gören göz, gönlün pasıdır” sözüyle benzedir.
➖Dışarıda gördüğümüz her şey aynı zamanda içimizdeki bir yansıma, ve çevremizdeki insanlar birer aynadır; bu aynalarla doğru ilişki, ruh’umuzu saflaştırmak, bakışımızı ıslah etmek, gönlümüzü temiz tutmak adına birer fırsattır.
➖Bu nükteyi “hadis olarak” değil, “ahlâk ve irfan öğüdü” olarak okumak daha doğrudur.
